प्रथाजनित संस्था : माइन्जन प्रणाली

कुमार यात्रु / सिरहा

थारु, दनुवार, सन्थाललगायतका आदिवासी जनजाति समूदायमा प्रचलित प्रथाजनति संस्था  माइन्जन प्रणाली पूर्बी तराईमा लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । सामाजिक सुव्यबस्थाका लागि कुनै समयामा शक्तिशाली मानिएको यो प्रणाली राज्यको असहयोग र सम्बन्धीत समूदायको वेवास्थाका कारण लोप हुने अवस्थामा पुगेको हो ।

बाँकी अंश…

तिहारमा बत्ती नकाटियोस् भनेर कूलमान घिसिङ रातभरी बिजुली केन्द्रमा

लोडसेडिङ अन्त्य गरेर कसैले नपत्याएको काम गरेका कूलमान घिसिङले फेरि स्यावासी पाउने काम गरेका छन् । तिहारका बेला सबैको घर उज्यालो होस, कोहि अँध्यारोमा नपरोस । प्राविधिक समस्या देखिए तत्कालै सुल्झाउन सकियोस भनेर तिहारका बेला खासगरि लक्ष्मी पूजाका दिन बिद्दुत प्राविधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कूलमान घिसिङ काठमाडौँको स्युचाटारस्थिति मुख्य स्टेशनमा रातभर नै बसेका थिए ।

बाँकी अंश…

युगयुगसम्म अजर अमर महाकवि देवकोटा (११० औं लक्ष्मी जयन्ती विशेष)

-दीर्घराज प्रसाई

लक्ष्मीपूजाको दिनमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा विक्रम संवत् १९६६ सालमा जन्मिएको हुनाले नेपाली साहित्य जगतले ज्ञानको पूञ्जका द्योतकका रुपमा भगवती सरस्वतीको पूत्रको रुपमा धनधान्यकी देबी तिहारको लक्ष्मीपूजाको दिनमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा अर्थात बालकृष्ण समको शब्दमा सरस्वतीप्रसाद देवकोटालाई नेपालले पायो । लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा एक महाकवि मात्र नभएर नेपाली समाजका एक महान सिर्जनात्मक भावनाका मार्गदर्शक हुन् । २०१६ साल भदौ १९ गते उहाँको स्वर्गीय भएको दिन नेपाली जनमानस, साहित्यकारहरु आँसु भरिएका अनुहारका साथ विह्वल थिए । पानी परेको दिन थियो तर पानी भन्दा आँशुले सबैका अनुहार भरिएका थिए । त्योबेला आर्यघाटमा म थिएनँ तर सबै विवरण काठमाण्डौंबाट साथीहरुले मलाई आडराईमा पठाएका थिए ।

बाँकी अंश…

जलवायू परिबर्तनबाट आदिवासीलाई असर

डोल्मा शेर्पा, सिन्धुपाल्चोक

विश्वव्यापी बहसको बिषय बनेको जलवायू परिबर्तनबाट आदिवासी जनजातिहरु सबै भन्दा बढी प्रभावित बन्न पुगेको यसका अभियानकर्ताहरुले बताएका छन् । ‘प्राकृतिक वााातावरणसँग  आदिवासीको घनिष्ठ सम्बन्ध र निर्भरता हुन्छ । यसै कारण  जलवाय परिबर्तनबाट आदिवासीहरु बढी प्रभावित भएका हुन्छन् ।’ नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघको जलवायू परिबर्तन कार्यक्रमका संघीय संयोजक तुङ्गाभद्रा राईले भने –‘नेपालमा पनि यसको असर देखा पर्न थालि सकेको छ । हिमाल देखि तराईसम्मका आदिवासीहरुको बद्लिदो जीवन पद्धतिलाई नियाल्यौ भने जो कोहीले पनि यसको महसुष गर्न सक्छन् ।’

बाँकी अंश…

आदिवासी अधिकारको लागि के के हुन् जटिलता ?

जिवछ चौधरी / लहान

आदिवासी जनजातिका अधिकारलाई सहज र सुव्यवस्थित बनाउन नेपाल सरकारले बिभिन्न अन्तराष्ट्रिय कानुनहरुको अनुमोदन गरेपनि त्यसको व्यबहारिक प्रयोग चुनौतिपुर्ण देखिएको छ । ‘सरकारले अन्तराट्रिय समूदायलाई देखाउनका लागि पनि अन्तराष्ट्रिय महासन्धीहरु अनुमोदन गरेको छ तर व्यबहारमा कहिल्यै लागू गरेन’ आदिवासी जनजाति अधिकारकर्मी ज्याति दनुवारले भने–‘अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठनको महान्धी संख्या, १६९ नेपालले अनुमोदन गरेको एक दशक उकालो लाग्दा पनि यो महासन्धी कार्यन्वयनको कुनै खाका आउन सकेन ।‘

बाँकी अंश…

तस्विरमा यस वर्षको दशैं

विश्वभरि छरिएका नेपालीले यस पटकपनि सधैं झैं दशैं मनाए । स्वदेशमा मात्रै होइन, विदेशमा बस्ने नेपालीलेपनि आफ्नै पाराले मनाए । कतिपयले दुखि हुँदै, कतिपयले स्वदेश र परिवार संझैँदै, भक्कानिँदैपनि मनाए । आफ्नो घर पुग्न नसकेका, नपाएका र अनेक दुख र सास्तिले गर्दा मनाउन नपाएकाहरुकालागि दशैं आँसुको भेल भएपनि अधिकांश नेपालीले आफ्नो क्षमता अनुसारको दशैं मनाए, अझै केहि दिन मनाउँने छन् ।

बाँकी अंश…

अमेरिकावासी तामाङ समुदायद्वारा वालवालिकाकालागि नेपाली कक्षा सन्चालन

तामाङ समाज अमेरिकाद्वारा संस्थाको कार्यालय न्यूयोर्कमा नेपाली बालबालिकाहरुको निम्ति नेपाली भाषाको कक्षा “नाङसाल” संचालनमा ल्याएको छ । अमेरिकामा जन्मिएका नेपाली समुदायका बालबालिकाहरुले नेपाली भाषा बोल्न छाडेकाले तामाङ समाज अमेरिकाले प्रवासमा रहेको नेपाली बालबालिकाहरुलाई नेपाली भाषा, रितिथिति, भेष-भूषा, संस्कार-संस्कृति सिकाउने मुख्य उद्धेश्यका साथ नेपाली भाषाको कक्षा “नाङसाल” संचालनमा ल्याईएको हो ।

बाँकी अंश…

म्युजिक नेपालले ल्यायो मोबाइल एप ‘नेपाल अन डिमाण्ड’

 

नेपालप्लस संवाददाता / लण्डन 

बेलायत एवम् युरोपमा बसोबास गर्ने नेपालीहरुलाई लक्षित गरी काठमाडौंस्थित म्युजिक नेपाल प्रालिले नेपालकै पहिलो भिडिओ स्ट्रिमिङ सेवा ‘नेपाल अन डिमान्ड’ नामक मोबाइल एप सार्वजनिक गरेको छ।

बाँकी अंश…

दशैं हिन्दू पर्व कि राष्ट्रिय संस्कृति ?

– डा. प्रेम आले

यो वर्षको दशैं पर्व सङ्घारमा आइपुगेको छ । समस्त नेपालीले युगौंदेखि मान्दै आएको दशैं लगायतका राष्ट्रिय महत्वको पर्वहरुलाई केही वर्षयता केही राजनीतिक समूहले जाति, धर्म र क्षेत्रको आधारमा खण्डिकरण गरी ‘पहिचानको बुट्टा’ भर्ने कुचेष्टा गरेको देखिन्छ । यस्तो कुचेष्टाले हामी नेपालीबीचको सामाजिक सद्भाव, धार्मिक सहिष्णुता र सह–अस्तित्वमा गम्भीर असर पुग्न जाने निश्चित छ । त्यति मात्र होइन, नेपाली मात्रको साझा संस्कृति र गौरवलाई यसले नकारात्मक असर गर्ने छ । के दशैं केही जाति, धर्मावलम्बी या क्षेत्रमा बस्ने समुदायको मात्र हो ? यसबारे राजनीतिक विश्लेषक, इतिहासविद, समाजशास्त्री, धर्मगुरु तथा संस्कृतविदहरुले कुनै पनि आग्रह या पूर्वाग्रह नराखी नेपाली समाजलाई सत्य तथ्य कुरा भन्नु जरुरी भएको छ ।

झट्ट हेर्दा बि.सं. २०४६ पछिको राजनीतिक अस्थिरता र संक्रमणकालीन अवस्थामा सामाजिक अभियन्ता, धार्मिक तथा राजनीतिक दलका नेताहरुले आ–आफ्नो स्वार्थका लागि जातजाति तथा धर्मकर्मलाई हतियार बनाएको देखिन्छ । सुक्ष्म रुपले अध्ययन र विश्लेषण गर्ने हो भने नेपालको अहिलेको स्थिति त्योभन्दा भयावह छ ।

बाँकी अंश…

वर्षेनी आक्रामक बन्दै चितवनका गैंडा

(गैंडाको आक्रमणबाट घाईते, शिरलाल परियार, भरपुर अस्पत्तालमा । फोटो- प्रकाश भट्टराई, सौराहा)

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र मध्यवर्ती क्षेत्रका जंगलका गैंडाहरु वर्षैपिच्छे अक्रामक बन्दै गएका छन् । एकलासे, शान्त र मानव दखलबाट टाढै बस्न दिनुपर्ने गैंडाहरुलाई हरेक दिन अनावश्यक तरिकाले दखल पुर्‍याउन थालेपछि गैंडाहरु आक्रामक बनेका हुन् । खासगरि पर्यटकिय क्षेत्र वरिपरिका जंगलमा बस्ने गैंडालाई शान्तसित बस्न नदिएर दखल पुगेपछि गैंडाहरुले मानिसमाथि आक्रमण गर्ने घटना बढ्दो छ ।

बाँकी अंश…