तिहारको रमझम थियो चारैतिर । जुवा तासमा सिंगै गाउँवस्ती डुबेको । त्यस्तो बेला नखेल्नेले के गर्ने ? चरा हेर्न जाने सल्लाह गरियो । कपिल मामा (कपिल पोख्रेल) सँग सोधेको त जोस्सिए । नेपालमै चराका क्षेत्रमा नाम कमाएका । चरा = कपिल पोख्रेल भने जस्तै । उनी जाने भनेपछि सुकेको शरिरमा सलाईन पानी दिएजस्तो हुन्छ । कपिल मामा जाने भए त जाने भन्दै सुर्रिए साथीहरु ।

थुप्रै वर्षपछि भेट भएका थिए प्रेम थापा । पटक पटक सुनाइरहन्थे -म त गैडा शिकारी टोलम बस्छु दाई भन्दै । उनी पदमपुर वस्तिमा बस्ने रहेछन । जहाँ गैंडा चोरी शिकार गरेको आरोपमा धेरै पक्राउ परेका रहेछन । बटारिएका र सालका रुखमा बेरिने लहराझैं जेलिएका प्रेमका कुरा गर्ने । झिंगा शरिरमा बस्दा पनि धान्न नसकेर लच्किएल जस्तो फुकिढल । खिस्स दातँ देखाउँदै “दाई म त ४१ किलो छु” भन्दा गालाका खोबिल्टामा एउटा बिमिरो अटाउला जत्रो खाडल पर्ने । हात्तीसारमा पुग्दा प्रेमकली लेखेको हात्तीपनि उसैले पहिले देखाउँछ “वाह त्यो पोथीको नाम त प्रमकली रहेछ नी ” भन्दै । तिमीले अब बिहे गर भन्यो । तोरन बटारिएझैं “हेत् बिहे गरेर दुख पाउनु छ र ? जिन्दगी नगर्ने दाई” भन्दै दिर्घकालिन प्रेमलाई ठाडै अस्विकार गर्ने । प्रेम भनेपछि पहिलेनै ज्वरो आउने त्यस्तो मान्छेलाई त्यस्तो नाम जुराउने को होला ? त्यस्तो पुरेतले खानु पर्ने होइन त कालोमोसो ?

             (दाहिनेबाट कपिल मामा, प्रेम, रुपेन्द्र, अन्जना र आमोद। )

 चरा हेर्न जाने भन्दै बिहानै पाँच बजे उठिएको थियो । १२ वर्षे छोरो आमोदपनि रातीनै उठ्यो ल अंकलहरुसित आज चराहेर्न जाने भन्दै । हामी साईकलमा बाबु छोरा लाग्यौं सौराहातिर । तोकिएको ठाउँमा त जम्मा छ जना म, आमोद सापकोटा, रुपेन्द्र कर्माचार्य, अन्जना पाठक, प्रेम थापा र कपिलमामा (कपिलपोख्रेल) मात्रै भेट भइयो । पानी पर्न थाल्यो चरा हेर्न वन पस्नै पाएको छैन । झोंक चल्यो । मैले एक जना नगरकोटे साथी दिनेश श्रेष्ठका बाबु पानी परेको देखेपछि रिसाएको प्रसंग सुनाएँ-

धान सुकाउने रहेछन अनि झ्यार्र पानी पर्छ, उठाएर भित्र लैजान्छन । फेरि पानी रोकिएर घाम लाग्छ अनि बाहिर ल्याउँछन सुकाउन । थुप्रै पटक त्यस्तो भएपछि झोंक चल्यो बुढालाई । अनि जल देउतासँग आक्रोशित बुढाले कम्मरमा हात लगाएर आकाशतिर हेर्दै भने-कटि माट्रै पानी पर्न सक्याको ? जटि गर्‍यापनि पानी ट पर्‍याको पर्‍याकै गर्ने । यो डेउटापनि बौलाएर ल्यायो कि क्याहो ? घत लागेछ साथीहरु हाँस्न थाले । 

एकै छिनमा फुस्रो रंगको भद्राई, चिचिल्कोटे, गाजली चरा, साँवरी, किर्ने बकुल्ला भटाभट देखिदैँ गए । चिचिल्कोटे त्यती फिस्टे चरो, मोरो हाम्रा नजिकै आएर ठुंगौंला झैं गर्दै कराउँछ । उता वस्तीमा मानिस मासु, माछा, चिउरा अनि जुवा र तासमा मस्ती छन तिमीहरु के खोज्छौ जंगलै जंगल भन्दो हो ।  

 (ढुंग्रेखोलामा देखिएको विश्वकै दूर्लभ चरामा पर्ने [आङ्ल भाषामा लेसर एजुटेन्ट स्टोर्क भनिने] गरुड । फोटो-आमोद सापकोटा । )

ढुंग्रे खोलाको किनार पुगियो । होटेल गैडा वाईल्डलाईफ क्याम्प (होटेल) को मुखैमा । हुन त बिचरा पालेलाई के दोष, जस्तो माथिको खटन त्यस्तै गर्ने न हो । उसको गेट भएर जंगलभित्र छिर्न लागेको त पाले कराउँछ-तपाईहरु कहाँ जाने, किन, कसरि, कतिबेर, ङा ङुँ, ओहो हुँदैन त्यता जान भन्दै । मेरा त कन्सुलीका रौं ताकेका थिए । हामी स्थानिय मानिसले सानैदेखि घुमेको, दौडेको, खेलेको त्यो वन । हाम्रा बाबु बाजेको बुद्दी र बिबेकले जोगिएको । अहिले काठमाडौंतिरको कुनै तस्करले हामीलाई नै रोक्ने ? मैले यहाँ किन तस्कर भनेको भने निकुञ्जभित्रका धेरै होटेलले जिवजन्तु तस्करहरुलाई सुरक्षा दिएर राख्छन । तस्करहरु निकुञ्जभित्रका त्यस्ता होटेलम बसेर गैंडा बाघ जस्ता दूर्लभ जिवजन्तु चोर्ने योजना बनाउँछन । सात समुद्रपारीका गोरे बिना मतलब छिर्न पाउने स्थानिय मानिसलाई बाटो हिँड्नपनि रोक ? पहिले ज्ञानेन्द्रकि दिदीको थियो त्यो होटेल । पछि पर्यटन ब्यवसायी भरत बस्नेतले किनेको चर्चा थियो । जसले किनेपनि संस्क्रिति भने दरबारिय भुतकै रहेछ । धाक धम्की । स्थानियलाई हेप्न र पेल्न खोज्ने ।

जे होस, कपिलमामाले नरमै भएर हल गरे । भित्र छिर्नासाथ बडेमाको लामकाने हात्ती फ्वाँ फ्वाँ गर्दै आयो । घरपालुवा त्यो हात्ती देख्नासाथ कपिलमामाले पहिले गएको सातो संझिएछन । पाँच छ महिनापहिले चरा हेर्दै हिँड्दा होटेलका पोथी हात्तीहरुलाई बिटुल्याएर लस्किँदै आएको जंगली मत्ताले झन्नै परमधाम पारिदिएको रहेछ । मामा झोला सोला लौजा भन्दै दश दिशा फालेर हाम्फालेछन ढुंग्रे खोलातिर । बाल बालले त्यो बेला बचेको ज्यान, ठुलो शरिर देखेपछि त्यहि मत्ता हात्तीको स्वाँ र फ्वाँ फ्वाँ ले तर्साउने, त्यसैको छायाँ परे झैं हुने रहेछ ।

            (वन पुरै छपक्कै ढाकेको छ यसरि वनमासाले।)

वन त पुरै एक खाले लहराले पुरै जेलिएको छ । झपक्कै लहराहरु भर्‍याङ हालेर सबै रुख, बुट्यान, झाडीमा चढ्न लागे जस्तो देखिन्छ । कपिल मामाले सबै ब्रितान्त सुनाए । यो लहरा पहिलो पटक सन् १९९६ मा बाघमारा सामुदायिक वनमा देखिएको रहेछ । त्यसलाई वनमासा लहरा भन्ने रहेछन । यो यति ज्याद्रो हुने कि एक मिनेटमै माइल दौडिने रहेछ रे । त्यहि भएर यसलाई माईल मिनेट भन्ने रहेछन बोली चालीको भाषामा । यसले त पुरै निकुञ्जनै ढाकिसकेको थियो । तर त्यसलाई कसरि रोक्ने उपाय त के चिन्तन समेत गरेको निकुञ्जले देखिएन । हुनत यसलाई मास्ने औषधी अहिलेसम्म फेला परेको छैन भन्दै थिए मामा । 

बिहानको समय न हो । चराहरु पुरा सोरठी, दोहोरी र झ्याउरे गित माथ गर्नेगरि गाइरहेका थिए । हाम्रालागि गित । संभवत तिनकालागि शत्रु लखेट्ने धम्कि । मायालु नजिक्याउने भाका । वा जर्जस्ति साखुल्य हुन आउने भालेलाई लेखेट्ने धम्किपूर्ण भाषा । जबर्जस्ति गरिस भने तेरा प्वाँख जगल्ट्याउँछु पो भनेको हो कि ! त्यो जेपनि हुन सक्थ्यो । मानविया कानलाई ति जसरि कराउँदापनि गितै लाग्ने ।  

उ न्याउली !!! चिलका जस्ता उनै मामाका आँखा भाका फेर्दै रुने न्याउलीमाथि परे । तर दशैंको बेला भएर हो कि किन हो, सधैं रोएको सुनिने न्याउली पनि रोएको जस्तो लागेन । फेरि न्याउली हाँसोस कि रमाओस जहिलेपनि रोएकै ठानिन्छ । तिनका मनमा सायद नयाँ नयाँ भाव हुन्छन । नयाँ अर्थ हुन्छन । तरपनि मुखले एकै आवाज निकालेको जस्तो लाग्छ ।

           (दाहिनेबाट कपिल मामा, रुपेन्द्र, आमोद र पछाडि अन्जना।)

यो च्याउ खान हुने यो नहुने । मामाले भन्दै थिए । यो त डेन्जर छ, खायोकि मर्छ भनेर सुनाउँदै थिए मामा । रुपेन्द्रजीले थपे-मर्ने मात्रै ? फेन्ट हुन्छ फेन्ट । उनलाई कसैले मर्नु भन्दापनि फेन्ट हुनुलाई अझ खतरा हो भन्ने अर्थमा सुनाएको रहेछ । यो कडि पत्ता, यो हलेदो, यो चर्चरे, यो वीई, यो साग थारु जातिले तरकारी खान्छन । यो विषालु । सारा झार पात, चरा, जिव जन्तु, लहरा नजानेको, केहि छैन कपिल मामाले । हामी धेरै पढेका । थुप्रै किताब छिचोलेका । थरी थरीका प्रमाणपत्र  हात पारेका । मामाको त्यो ज्ञानका अगाडि ति सबै प्रमाणपत्र, उच्च पढाई र शिक्षित शब्दलेनै हावा खाईरहेको थियो । मामाको शिशु वर्णमालामात्रै सिध्याएको पढाईका अगाडि त्यो अथाह ज्ञानको खानीले हामीलाई छक्क पारिरहेको थियो । हाम्रो उच्च शिक्षा, प्रमाणपत्र सब आफैंसँग लाज मानेर त्यहि शिशु वर्णमालाको पछिपछि लागिरहेको थियो । 

ओहो त्यहाँ चानचुने थिए र ! आमोद त वालकनै भैहाले । बाँकि मध्ये, प्रेम क्याम्पसका बिद्दार्थीलाई आङ्ल भाषा पढाउने गुरु । रुपेन्द्रजी बिज्ञान विषयमा स्नातक गरेका । अर्कि बहिनी थिईन अञ्जना पाठक । उनीपनि बिज्ञान विषयकी बिद्दार्थी । म परें लेखक, पत्रकार अनि अङ्ल भाषा साहित्य पढेको । नेपाली चराका विषयमा पुस्तकनै लेखिसकेको । तर कपिल मामाका अघि नत आङ्ल भाषा पढाउनेको केहि सिप लाग्दो रहेछ । नत बिज्ञानको स्नातकको केहि सिप चल्यो । न अञ्जनाले केहि सुझाउन सकिन । नत लेखक, पत्रकार र अङ्ग्रेजी साहित्यको कुनै जोरजुलुम चल्यो । ति सब एकै ठाउँमा भुस खाए । 

                      (अन्जना र रुपेन्द्र)

रातम्मे फूलमा भँवरा र माहुरीको जुलुस थियो । तँछाडमछाड, लखेटा लखेट गर्दै मह थुत्न । एकैछिनमा हाम्रो जुलुस तिनको वस्तिमा हमला गर्दै भकाभक फुलको मह तान्न थाल्यो “यि यहाँ हुन्छ मह” भन्दै । संयोग हो कि के, कपिल मामा र म यसो हेरेर तर्कियौं । तर बहिनी अन्जना पाठक, प्रेम र रुपेन्द्रजि चाहिँ निकै बेर फूलमा टाँस्सिएको टाँस्सियै गरे । मलाई दार्जिलिङे साहित्यकार ईन्द्र बहादुर गुरुङको “आज रमिता छ” शिर्षकको उपन्यास को झलक्क याद आयो।  त्यसमा छ-साथीहरुले त बिहा गरेको छ र कामबाट बेलुका घर जाँदा वरिपरि केटाकेटी आउँछन । श्रीमती आउँछे । कति राम्रो ! मलाई पर्खिरहने त यै फूलहरु हो । रातो लिली मलाई आइमाई जस्तै लाग्छ।” प्रेम र रुपेन्द्र अनि अन्जनालाईपनि  त्यस्तै लागेर फूलमा टाँस्सिएको टाँस्सियै गरेका त होइनन ?