-स्नेह सायमी

यतिखेर मुलुकको राजनीतिले कतातिर कोल्टे फेर्ने हो भन्ने कुराले जनमानस अत्यन्तै चिन्तित छन् । २ वर्ष अघि घोषणा गरिएको संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र त्यसलाई संस्थागत गर्न संविधान सभाको निर्वाचनले उत्साहित जनताहरू, बारीमा मकै रोपेर, मलजल गरेर उम्रेको लामो बोट र घोगा अनि घोगाभित्र मकै नउम्रेको देखेर विचलित भएका किसान जस्तै भएका छन् । संविधान निर्माणको तिथि डेढ महिना पनि बाँकी नरहेको स्थितिमा जनताहरू आक्रोशित त छन् नै । यही बीचमा दण्डहिनताले गर्दा डाँकाहरूलाई शहीद घोषणा गर्नु, टायर बाल्न सक्नेको मात्र माग पूरा हुनु, भष्ट्राचारले खुलेआम प्रश्रय पाउनुले मुलुकलाई जटिलताको स्थितिमा पुर्याएको छ । बौद्धिक विचार-विमर्श, तार्किक छलफल भन्दा पनि पाखुरी र हतियारको धाकले इज्जत पाएको छ । मुलुकको अर्थतन्त्र तीव्र रूपमा ओरालो लागिरहेको छ । हतियारधारी दस्ताहरुको निर्माण, हत्या र अपहरणको सिलसिला बढ्दो छ । तर पार्टीहरू यस्ता वैचारिक, आर्थिक र सांस्कृतिक विचलनबाट बेखवर झैँ आ-आफ्ना कार्यालयमा उन्मुक्त हाँस्दै रहेको देखिन्छन् टेलिभिजनको पर्दामा ।

निर्धारित समयमा संविधान बनाउने प्रण गरेका दलहरूले संविधान बनाउने भन्दा पनि सत्ता ओगटी रहने प्रयत्नमा लागिरहे । यी सबै कुरा देखेपछि केही श्रष्टाहरुबिच छलफल भयो- यसमा हाम्रो के भूमिका हुन्छ ? मेरो प्रस्ताव रह्यो- नेताहरूको घर-घरमा गएर खबरदारी कविता वाचन गर्ने । त्यसपछि कविहरूलाई अनुरोध गरियो, धेरैजसो तुरुन्तै तयार हुनुभयो र केही साथीहरूले घरमै गएर कविता वाचन गर्नु राम्रो होइन भन्ने तर्क राख्नुभयो ।

यो विषयमा फेरि छलफल भयो । धेरै साथीहरूको मन रह्यो- घरमै गएर कविता वाचन गर्ने । नेताहरूलाई उहाँहरुको निर्णयमा प्रभाव पार्ने व्यक्तिहरू त निवासमै हुन्छन्, त्यसैले निवासमै गएर कविता वाचन गर्नु राम्रो ।

बिहान ७ बजे नै शुरु गर्ने र ८ बजे सम्ममा कविता पाठ गरिसकेर नेताको प्रतिक्रिया समेत सुनिसक्ने कुरा निधो भयो । अत्यन्तै छोटो समयमा निर्णय भएको यो कार्य सम्पन्न गर्न कविहरूलाई फोन गरियो । दुरसंचारको समस्याका कारण कतिलाई सम्पर्क गर्न सकियो त कतिलाई सकिएन । कतिपयको फोन उठेन, नयाँ वर्षको लागि बाहिर जानुभएको पनि हुन सक्छ, तर भेटे जति कविहरूलाई वाचन गर्न आउने पक्कापक्की गरिसकेपछि शुरु भयो ‘संविधान निर्माण, राजनैतिक सहमति र शान्तिका लागि कविता वाचन ।’

पहिलो कार्यक्रम थियो एनेकपा माओवादीका अक्ष्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को निवास नयाँ बजारमा । साधारणतया नेपालीहरूको कार्यक्रम शुरु हुने समय त निश्चित हुने तर अन्त्य हुने समय भने थाहा नहुने । यो कार्यक्रममा आमन्त्रित सबै कविहरुले कविता पढ्न भ्याइकन पनि नेताको टिप्पणी सुन्ने समय राखिएको थियो बढीमा एक घण्टा ।

प्रचण्ड निवासमा ढोकाभित्र आँगनमा हरिया र राता कार्पेट ओछ्याइएको थियो र दुईवटा होचो खाटका आसन पनि बनाइएको थियो । ठीक सात बजेको समय तोकिएका पनि सात बजेर पाँच मिनेटमा प्रचण्डजी तल झर्नुभयो र होचो खाटमा बस्नुभयो । बसेर हेर्नुभयो सबै कविहरू कार्पेटमा प्रचण्डजी खाटमा, अनि भन्नुभयो- होइन यो के गरेको मलाई मात्रै खाट अनि साथीहरू कार्पेटमा ? म पनि तलै बस्छु । यसो भन्दै उहाँ तल कार्पेटमा बस्नुभयो र शुरु भयो कविता वाचन ।

कविहरुले ब्यंग्यात्मक र खबरदारी कविता पढ्नुभयो । प्रचण्ड निवासमा कविता पढ्नुहुने कविहरू हुनुहुन्थ्यो- श्रवण मुकारुङ, धिरेन्द्र प्रेमर्षी, लक्ष्मी माली, केशव सिलवाल, संगित श्रोता, वासुदेव अधिकारी, हरिमाया भेटवाल, विमला तुम्खेवा, प्रतिसरा सायमि, मित्रलाल पंज्ञेनी, कुसुम ज्ञवाली, भागवत आचार्य, अशोक सुवेदी र थिएँ म आफैँ ।

करिब ३५ मिनेटमा १४ जना कविहरुले कविता वाचन गर्न भ्याए । कविताहरूले गरे खबरदारी । एनेकपा माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड कविता सुनेपछि भावुक भए र संक्षेपमा भने- ‘संविधान बन्नुपर्छ भन्ने पक्षमा म र मेरो पार्टी प्रतिबद्ध छौं । तर संविधान कागजको खोस्टो मात्र नहोस् भन्ने हाम्रो धारणा हो ।’

नयाँ बजारको व्यवस्थापन राम्रो थियो । कविता वाचनको सम्पूर्ण कार्यक्रम सम्पन्न गर्न एक घण्टा लागेन । उहाँहरुले बाँडेको एक कप चिया खाएर कविहरू फर्कनै के लागेका थिए आइपुगे भारतीय राजदूत राकेश सुद । त्यस दिन कविता वाचन भन्दा पनि राकेश सुदको समाचार वलवान भयो ।

भोलिपल्ट अर्थात् वैशाख २ गते पालो थियो नेकपा एमालेका अध्यक्ष झलनाथ खनालको निवासमा । झलनाथजीको घरमा मेचहरू राखिएका थिए । उहाँले आफ्ना केही नेता र सहयोगीहरू पनि डाक्नु भएको रहेछ । अमृत बोहरा, राजेन्द्र श्रेष्ठ, जीवनराम श्रेष्ठ लगायतका नेताहरू हुनुहुन्थ्यो ।

झलनाथजी ७ :१० मा ढोकाबाट निस्कनुभयो । अघिल्लो दिन झैँ कविता वाचन शुरु भयो । कवि प्रतिसरा सायमि, केशव सिलवाल, संगीत श्रोता, वासुदेव अधिकारी, मित्रलाल पंज्ञेनी, जय गौडेल, लक्ष्मी माली, भूपाल राई, भावना पोखरेल, देवी नेपाल, गोपाल कुमार मैनाली, धिरेन्द्र प्रेमर्षी र मैंले कविता वाचन गर्यौ ।

कविता अत्यन्तै व्यंग्यात्मक र काव्य-कोर्रा लगाउने खालका थिए । कविता सुनिसकेपछि झलनाथ खनालले आफ्नो एउटा कविता सुनाए ‘अप्रिल क्रान्ति’ र त्यसपछि भने ‘अनुमति पाए म एउटा अर्को कविता सुनाउन चाहन्छु ।’ त्यसपछि वहाँको कविता संग्रहबाट ‘मस्को’ शीर्षकको कविता सुनाए । कविता वाचनपछि वहाँको प्रतिक्रिया दिने पालो आयो र भन्नुभयो-’संविधान निर्माणका लागि नयाँ सहमतिको निर्माण आवश्यक छ, म ढाँट्न चाहन्न जेठ १४ गतेभित्र संविधान बन्दैन ।’

यो समाचार मिडियाकर्मीका लागि स्कूप जस्तै भयो र फेरि झलनाथजीको संविधान नबन्ने कुराको अगाडि कविता वाचनको समाचार ओझेल पर्यो । दुवै नेताहरूको निवासमा कविता पढ्नु अघि हामीले आफ्ना कुरा यसरी राख्यौं- ‘आज २०६७ सालको घामसँगै हामी यहाँ उपस्थित भएका छौं । यो उपस्थिति नयाँ वर्षको शुभकामना आदान-प्रदान गर्नका निम्ति नभइ नयाँ वर्षलाई शुभकामनायोग्य बनाउनका लगि साझा प्रयत्न होस् भन्ने अनुरोध गर्नका निम्ति हो ।

२०६७ सालको नयाँ वर्षको घामले मकै होइन मुलुक डढाउने हो कि ? यो वर्षको वर्षातले घर होइन स्वाधीनता बगाउने हो कि ? हिउँद आइपुगुन्जेलसम्म चिसोले एकाध व्यक्ति होइन संपूर्ण नेपाली जनता आफ्नै घरमा कैदी भएर कठ्यांग्रिनु पर्ने हो कि ? भनेर आतकिंत छन् । संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संस्थागत गर्न निर्वाचित प्रतिनिधिहरू ढुङ्गाका मानिस झैँ निर्जीव छन् । जिम्मेवार नेताहरू गुच्चा खेल्न बसेका केटाकेटीहरू जस्ता भइदिएका छन् । बाढीमा बगेको प्वाल परेको डुङ्गामा बसेर कुस्ती खेलिरहेका पहलमानहरू जस्ता भएका छन् ।

स्वाधीन राष्ट्रको परिचय टिकिरहने गरी, जनताले आफ्नो अधिकार र दायित्वको साथै परिवर्तनको महसुस गर्न सक्ने गरी संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संविधान निर्माण निर्धारित समय भित्रै सम्पन्न गर्नका लागि तयार हुनुहोस् भन्ने तीव्र आग्रह र दबाबका निम्ति राजनैतिक पार्टीका नेताहरूको निवासमा पुगेर कविता वाचन गर्ने अभियान अन्तर्गत आज हामी यहाँ उपस्थित भएका छौं । हामीले निर्वाचित गरेर, विजय जुलुस गरेर पठाएका जननेताहरू किन केटाकेटीलाई मारेर आफैँ आत्महत्या गर्ने आमाको भूमिका निभाउन आतुर छन् ? यस्तो नगर्नुहोस् भन्ने खबरदारी गर्न हामी यहाँ उपस्थित छौं ।

 हाम्रो आग्रह छ । कछाड कि कट्टु, खटिया कि खाट जस्ता कुरामा झगडा नगरिदिनुहोस् र साझा घरको निर्माण गर्नुहोस् । २०६७ सालको घाम र पानीसँग असंख्य स्वाधीनताका, स्थिरता, निश्चितताका बीजहरू अंकुरित गर्दै हिउँद सम्ममा संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको रापिलो घामबाट आनन्दित हुन पाइयोस् ।

 त्यसका लागि अरूले मिलाइदिए मात्र मिल्ने, अरूले पुर्याइदिए मात्र गन्तव्यमा पुग्ने नगरीदिनुहोस् । अर्थात् शीघ्र राजनैतिक सहमति जुटाउनुहोस्, निर्धारित समयभित्र संविधान निर्माण गर्नुहोस् ।

हामी यही कुरा कविता मार्फत अभिव्यक्त गर्न उपस्थित भएका हौं ।’ दुवै कार्यक्रममा पारिजात स्मृति केन्द्रका अध्यक्ष डा. महेश मास्केले कार्यक्रमको औचित्यताबारे बोल्नुभयो भने केन्द्रका सदस्य रायन र सुकन्या पनि कविता सुन्न पुग्नुभयो ।