गीत : देवताको बजार

-दिपक सुबेदी

भगवान मेरो मन्दिरमा बस्छन
मन अनी मस्तिस्कमा बस्छन

भन्छन छ यहाँ देवताको बजार
म मान्छु एक छन तस्विर हजार

बाँकी अंश…

कर्णालीको समृद्धिमा ‘स्वर्गकी अप्सरा’

-प्रेमबहादुर शाही 

मुगु जिल्ला जति भौगोलिकरुपले विकट छ, त्यो भन्दा पनि सयौं गुणा रारा तालले प्रसिद्ध छ । त्यहि भएर होला, राजा महेन्द्रले वि.स. २०२० मा आफ्नो शासनकालमा रारा तालको भ्रमण गरेका थिए ।

बाँकी अंश…

कसरि गर्ने जेष्ठ नागरिकको सम्मान ?

– गोपीचन्द्र कार्की
अहिले हाम्रो समाजमा धन सम्पत्ति, छोराछोरी भएर पनि पारिबारिक माया ममता नपाएर कष्टकर जीवन विताउन परेका र अर्काथरी छोरा छोरी बिदेशमा रहेर एक्लो जीवन बिताउन परेका बृद्धबृद्धा छन् । त्यस्तै छोराछोरीले सामाजिक उत्तरदायित्व भुलेर उनीहरुका हेलत्व व्यवहारबाट पिडित भएका र अर्काथरी आर्थिक दुरावस्थाका कारण कष्टकर जीवन विताउन परेका बृद्धबृद्धाहरु हाम्रो समाजमा देख्न पाइन्छ । विकसित मुलुकको तुलनामा हाम्रो संस्कार, संस्कृति र परम्पराले हामीलार्ई व्यक्तिवादी वनाउने भन्दा हामी र हाम्रो परिवार भन्ने भावनाले गाँसेको पाइन्छ ।  विकसित मुलकमा वृद्धवृद्धा एक्लै वस्ने गरे पनि राज्यले उपलव्ध गराउने सेवासुविधा, सामाजिक सुरक्षा एवं भरण पोषणले जीवन गुजरा चलाउन सहज हुने हँुंदा उनीहरुमा ठूलो समस्या आएको देखिदैन ।

बाँकी अंश…

प्रथाजनित संस्था : माइन्जन प्रणाली

कुमार यात्रु / सिरहा

थारु, दनुवार, सन्थाललगायतका आदिवासी जनजाति समूदायमा प्रचलित प्रथाजनति संस्था  माइन्जन प्रणाली पूर्बी तराईमा लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । सामाजिक सुव्यबस्थाका लागि कुनै समयामा शक्तिशाली मानिएको यो प्रणाली राज्यको असहयोग र सम्बन्धीत समूदायको वेवास्थाका कारण लोप हुने अवस्थामा पुगेको हो ।

बाँकी अंश…

तिहारमा बत्ती नकाटियोस् भनेर कूलमान घिसिङ रातभरी बिजुली केन्द्रमा

लोडसेडिङ अन्त्य गरेर कसैले नपत्याएको काम गरेका कूलमान घिसिङले फेरि स्यावासी पाउने काम गरेका छन् । तिहारका बेला सबैको घर उज्यालो होस, कोहि अँध्यारोमा नपरोस । प्राविधिक समस्या देखिए तत्कालै सुल्झाउन सकियोस भनेर तिहारका बेला खासगरि लक्ष्मी पूजाका दिन बिद्दुत प्राविधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कूलमान घिसिङ काठमाडौँको स्युचाटारस्थिति मुख्य स्टेशनमा रातभर नै बसेका थिए ।

बाँकी अंश…

युगयुगसम्म अजर अमर महाकवि देवकोटा (११० औं लक्ष्मी जयन्ती विशेष)

-दीर्घराज प्रसाई

लक्ष्मीपूजाको दिनमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा विक्रम संवत् १९६६ सालमा जन्मिएको हुनाले नेपाली साहित्य जगतले ज्ञानको पूञ्जका द्योतकका रुपमा भगवती सरस्वतीको पूत्रको रुपमा धनधान्यकी देबी तिहारको लक्ष्मीपूजाको दिनमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा अर्थात बालकृष्ण समको शब्दमा सरस्वतीप्रसाद देवकोटालाई नेपालले पायो । लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा एक महाकवि मात्र नभएर नेपाली समाजका एक महान सिर्जनात्मक भावनाका मार्गदर्शक हुन् । २०१६ साल भदौ १९ गते उहाँको स्वर्गीय भएको दिन नेपाली जनमानस, साहित्यकारहरु आँसु भरिएका अनुहारका साथ विह्वल थिए । पानी परेको दिन थियो तर पानी भन्दा आँशुले सबैका अनुहार भरिएका थिए । त्योबेला आर्यघाटमा म थिएनँ तर सबै विवरण काठमाण्डौंबाट साथीहरुले मलाई आडराईमा पठाएका थिए ।

बाँकी अंश…

जलवायू परिबर्तनबाट आदिवासीलाई असर

डोल्मा शेर्पा, सिन्धुपाल्चोक

विश्वव्यापी बहसको बिषय बनेको जलवायू परिबर्तनबाट आदिवासी जनजातिहरु सबै भन्दा बढी प्रभावित बन्न पुगेको यसका अभियानकर्ताहरुले बताएका छन् । ‘प्राकृतिक वााातावरणसँग  आदिवासीको घनिष्ठ सम्बन्ध र निर्भरता हुन्छ । यसै कारण  जलवाय परिबर्तनबाट आदिवासीहरु बढी प्रभावित भएका हुन्छन् ।’ नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघको जलवायू परिबर्तन कार्यक्रमका संघीय संयोजक तुङ्गाभद्रा राईले भने –‘नेपालमा पनि यसको असर देखा पर्न थालि सकेको छ । हिमाल देखि तराईसम्मका आदिवासीहरुको बद्लिदो जीवन पद्धतिलाई नियाल्यौ भने जो कोहीले पनि यसको महसुष गर्न सक्छन् ।’

बाँकी अंश…

आदिवासी अधिकारको लागि के के हुन् जटिलता ?

जिवछ चौधरी / लहान

आदिवासी जनजातिका अधिकारलाई सहज र सुव्यवस्थित बनाउन नेपाल सरकारले बिभिन्न अन्तराष्ट्रिय कानुनहरुको अनुमोदन गरेपनि त्यसको व्यबहारिक प्रयोग चुनौतिपुर्ण देखिएको छ । ‘सरकारले अन्तराट्रिय समूदायलाई देखाउनका लागि पनि अन्तराष्ट्रिय महासन्धीहरु अनुमोदन गरेको छ तर व्यबहारमा कहिल्यै लागू गरेन’ आदिवासी जनजाति अधिकारकर्मी ज्याति दनुवारले भने–‘अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठनको महान्धी संख्या, १६९ नेपालले अनुमोदन गरेको एक दशक उकालो लाग्दा पनि यो महासन्धी कार्यन्वयनको कुनै खाका आउन सकेन ।‘

बाँकी अंश…

तस्विरमा यस वर्षको दशैं

विश्वभरि छरिएका नेपालीले यस पटकपनि सधैं झैं दशैं मनाए । स्वदेशमा मात्रै होइन, विदेशमा बस्ने नेपालीलेपनि आफ्नै पाराले मनाए । कतिपयले दुखि हुँदै, कतिपयले स्वदेश र परिवार संझैँदै, भक्कानिँदैपनि मनाए । आफ्नो घर पुग्न नसकेका, नपाएका र अनेक दुख र सास्तिले गर्दा मनाउन नपाएकाहरुकालागि दशैं आँसुको भेल भएपनि अधिकांश नेपालीले आफ्नो क्षमता अनुसारको दशैं मनाए, अझै केहि दिन मनाउँने छन् ।

बाँकी अंश…

अमेरिकावासी तामाङ समुदायद्वारा वालवालिकाकालागि नेपाली कक्षा सन्चालन

तामाङ समाज अमेरिकाद्वारा संस्थाको कार्यालय न्यूयोर्कमा नेपाली बालबालिकाहरुको निम्ति नेपाली भाषाको कक्षा “नाङसाल” संचालनमा ल्याएको छ । अमेरिकामा जन्मिएका नेपाली समुदायका बालबालिकाहरुले नेपाली भाषा बोल्न छाडेकाले तामाङ समाज अमेरिकाले प्रवासमा रहेको नेपाली बालबालिकाहरुलाई नेपाली भाषा, रितिथिति, भेष-भूषा, संस्कार-संस्कृति सिकाउने मुख्य उद्धेश्यका साथ नेपाली भाषाको कक्षा “नाङसाल” संचालनमा ल्याईएको हो ।

बाँकी अंश…