सास्तीका नालीबेली

dukheko-yuropa-himal‘मेरो हात पछाडिबाट बाँधेको भएर होला, भुक्क सुन्निएको थियो। म महिला प्रहरीसँग बेस्कन रोएँ। प्लिज मलाई जसरी हुन्छ नेपाल पठाउने व्यवस्था मिलाइदे। डोमिनिकन रिपब्लिकमा अलपत्र पारेर नछाडिदे।’ वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा बेल्जियम पुगेकी म्याग्दीकी सुमित्रा घिमिरे सापकोटाले प्रहरीसामु गरेको अनुनय हो, यो। सुखद् भविष्यको कल्पना गर्दै युरोपका विभिन्न ११ मुलुक पुगेका नेपाली नागरिकको दुःखकष्टपूर्ण जीवनको शब्दचित्र हो– ‘दुखेको युरोप’।

सुरक्षित भविष्यको खोजीमा युरोप पुगेका २८ जना नेपालीसँग प्रत्यक्ष कुराकानी गरेर पुस्तक तयार गरेको लेखक ददि सापकोटाले खुलाएका छन्। ती नेपालीको दुःख आफ्नै देशको विमानस्थलबाट शुरु हुन्छ र उनीहरू आफन्तबाटै प्रताडित हुनुपर्छ। युरोप पुगेका नेपालीको प्रतिनिधि दुःखलाई लिपिबद्ध गर्न अघि सरेका सापकोटा स्वयम्ले सोही क्रममा पाएका दुःखकष्टको फेहरिस्त झनै लामो छ। त्यसैले यो एउटा सास्तीको कथा हो।

पैसा कमाउन वा अध्ययन गर्न विदेश पुगेका नेपाली आफूले त्यहाँ भोग्नुपरेको दुःख बताउन चाहँदैनन्। दुःख पाउनेले आफ्ना दुःख र त्यसका कारण स्पष्ट ढंगमा नबताइदिंदा अरु कैयौं नेपालीले दुःख पाउँछन्। तर, सापकोटाले दुःखको पाटोलाई यसरी उजागर गरिदिएका छन् कि, पुस्तक पढ्ने जो–कोही पनि युरोप जाने निर्णय गर्नुअघि दुई पटक सोच्न बाध्य हुन्छ। उनले विदेशिन चाहनेका लागि लगाएको यो एउटा गुन नै हो।

हामी सबै मर्छौं र !

गौतम “उदय” / हवाई, अमेरिका

udaya-gautam-usaबसन्त लाग्यो । पालुवा पलाउन थाल्यो । यसै क्रममा एउटा ठुलो रुखको कुनै हाँगामा “फ्रेडी” ले जन्म लियो । अन्य सयौँ पातहरु पनि त्यही रुखमा जन्मे । सबै सकुशल हुर्के, बढे ! साथीसाथी मिलेर घामका किरणहरुसंग खेल्नु, सितल हावाका झोक्कामा गीत गाउँदै नाच्नु कम्ता रमाइलो थिएन यिनीहरुको जीवन र दिनचर्या ।

यो रुखको सबैभन्दा ठुलो पात “दानियल” र “फ्रेडी” एकदम मिल्ने साथी थिए । दानियलले धेरै कुराहरु जानेको थियो । बेलाबेलामा चराचुरुंगी, घाम, जुन, हुरी, बतास, आदिका साथै बगैचा र फूलबारीको सुन्दरताको निम्ति आफूहरुको महत्व,भूमिका र कर्तब्य सम्बन्धि दार्शनिक कुराहरु पनि गर्थ्यो । पातको जुनी लिन पाएकोमा “फ्रेडी” मख्ख थियो ।

ग्रिस्म लागेपछि पार्कमा मान्छेको चहलपहल ह्वात्तै बढ्यो । दानियलले फ्रेडीलाई भन्यो “ल अब हामी सबै मिलेर यिनीहरुलाई छाहारी दिनु पर्छ, किनकि अरुलाई छाहारी दिन सक्छौं भनेर नै हामीलाई जन्माइएको हो अनि मान्छेलाई खुसी पार्न सक्यौं भने मात्र हामी जिउनुको सार हुन्छ” ।

नेपाली वालवालिकालाई सहयोग गर्ने जर्मन फूटबल टोलीका म्यानेर

Oliver Bierhoff-with-nepali-children

    (नेपाली वालवालिकालाई फूटबल सिकाउँदै ओलिभिय बियरहफ)

आजै विश्वकप फाईनल हुँदै छ । धेरैलाई जानकारि नहुन सक्छ अहिले विश्व कप खेल्ने जर्मनीको फूटबल टोलीका म्यानेर नेपालप्रेमी, नेपाली वालवालिकालाई शिक्षा दिने ब्यक्ति हुन् भन्ने । जर्मनीको पुर्व उत्कृस्ट फूटबल खेलाडी ओलिभे बियरहफ नेपाल भ्रमण गरिगरि बेसाहारा सडक वालवालिकाहरुलाई सहयोग गर्छन् । उनले युनिसेफको माध्यमबाट त्यसरि सहयोग गर्दै आएका हुन् ।

प्यालेस्टाइन स्वतन्त्रता संग्राम र हमास

शशी पौडेल / जर्मनी

shashi- poudel-london-112.jpegअहिले फेरी इसरायलले प्यालेस्टीनामाथी बम बर्षा गरिरहेको छ । इसरायललाइ ‘के निहु पाँउ कनिका बुकाँउ’ भैरहेको बेला दुर्भाग्य तीन इसरायली बिद्यार्थीहरु मारेर गाडिएको अवस्थामा फेला परे । इसरायलले यसरीनै हज्जारौं प्यलेस्टीन युवाहरुलाइ मारेर फाल्यो । प्यालेस्टीनीहरुको त्यो पीडालाइ इसरायलले बुझ्न सकेन । अहिले जुन पीडा तीन इसरायली बिद्यार्थीहरुको मृत्युमा भएको छ । त्यतीमात्र नभएर इसरायलले प्यलेस्टीनाको भूभाग गाजा क्षेत्र लगायत अन्य क्षेत्रमा पनि कब्जा गरी यहुदीहरुको बस्ती बसाएको छ । त्यसले नपुगेर अहिले प्यलेस्टीनका बिभिन्न क्षेत्रमा कब्जा गर्ने उद्धेश्यले बम बर्षा गरिरहेको छ । यतिखेर इसरायलले प्यालेस्टीनामा बम बर्षाएर यती मार्यो उती मार्यो भन्ने समाचार दिनु भन्दापनि प्यालेस्टीनको इतिहाँस् के हो त ? भनेर चर्चा गर्न अनुमती माग्दछु । किनभने अहिले भैरहेको दिन दैनिक समाचार त अन्य थुप्रै मेडियाबाट सुन्न र पढ्न पाइन्छ ।

“हाम्रो प्यालेस्टाइनमा रोमनहरुले राज्य गरे । परसियन अर्थात फारसीहरुले राज्य गरे । इसाइका युद्दनायकहरुले राज्य गरे र बेलायतीहरुले पनि राज्य गरे । ती सबै टिक्न सकेनन् , यस्तैगरी इसरायलीहरु पनि यहाँका हैनन् भन्ने कुराको इतिहाँस र भूगोल साक्षी छ ।” हमास पार्टीको घोषणापत्रबाट । यदि हमास पार्टीको उक्त घोषणापत्रलाइ ध्यान दिएर पढने हो भने प्यालेस्टाइन कहाँ पर्छ र कसको हो भन्ने प्रश्नको उत्तर पाउन कठिन पर्ने छैन । हामीले चिन्ने प्यालेस्टाइन पश्चिमी जोर्डन राज्य हो । प्यालेस्टाइन भनेको यती मात्र नभै पौराणिक इजिप्टको इतिहाँस अनुसार मध्य समुन्द्रतटको दक्षिणपूर्बी तटबाट लगभग आजका राज्यहरु इजरायल, पूर्वी जेरुसलम, गाजा क्षेत्र पश्चिम जोर्डन राज्य हुदै आजको जोर्डन पर्दछ । यी राज्यहरु ऐतिहासिक र धार्मिक रुपमा असाध्यै महत्वपूर्ण थिए र अझ सम्म पनि यथावत छन् । यी राज्यहरुमा यहुदी, इस्लाम र इसाइहरुले आआफना धर्म फैलाएका थिए ।

कसको हो त प्यालेस्टाइन

‘बिश वर्षको हुन्थें भने नेपालमा मपनि माओवादी बन्थें ‘ पूर्व फ्रान्सेली राजदूत

ददि सापकोटा

un-ambassadeur-se rebifa-michel-jolivet(यो तेस्रो भाग हो । पहिलो यहाँ क्लिक गरेर र दोस्रो भाग यहाँ क्लिक गरेर पढ्नुस्)

एउटी महिला थिइ फ्रान्सेली । असाध्यै लागू औषधको अम्मली । नेपालमा ऊ दूतावाससित चिरपरिच भैसकेकि थिई । उसले धर्म बदलेकि (बाप्तिज) थिई । उ बिवाहित थिई । दुइ बच्चा थिए । सरकारबाट खानाको लागि पाउने पेन्सन उसको आम्दानीको एकमात्र स्रोत थियो । त्यसले काठमाडौ-पेरिस उडानको टिकट किन्न पुगिहाल्थ्यो । धर्म बदलेर ‘ईश्वरिय बरदान पाएको’ले एशियाली नाम राखेकि थिई । त्यो नामबाट ऊ आध्यात्मिक संवाद (कम्युनिकास्सियों स्पिरिचुयल) गर्थी । पेन्सनबाट लागू औषध र औषधी किन्थी । ऊसित पर्याप्त पैसा थिएन । ऊ सहयोगको याचना गर्दै दूतावासमा आएको आयै गर्न थाली । मेरो बिभागले यस्तालाई सहयोग गर्न बजेट दिएको हुन्थेन । कसो गर्ने ?

सडकमा पुगेका, दुख पाएकाहरुको सहयोगका लागि हामीले तिनका बाउ आमालाई सम्पर्क गर्ने हो । आफ्ना बच्चाको लागि देश फर्किने विमान ट्कटको ब्यवस्था गरिदिनेपनि हुन्छन् । तर हामीले यि महिलाका बच्चालाई फोन गर्दा तिनले भने “हाम्रो आमाले फेरि मूर्ख्याइँ गरिछे । आफूलाई मिल्दा र हाम्रो आवश्यकता परेका बेला मात्रै हामीलाई खबर गर्छे । आफ्नो भविष्यका बारेमा उसैले सोच्नुपर्छ । आफूलाई कसरि आनन्द दिने सोच्नु पर्छ । आफ्नो समस्या आफैं हल गर्न जान्नुपर्छ । अब त अति भो । हाम्री आमाले हाम्रो वास्ता गर्दिन । हाम्रो कहिल्यै ख्यान गरिन । आफूले पाउने पैसा जति सबै खर्च गरी । उसले आफ्नो जिवन बाँचेकि छ । हाम्रो आफ्नै जिन्दगी छ । ऊ आफ्नो लागि जिउँछे, हामी आफ्नो । हामी केहिपनि गर्न सक्दैनौं ।” 

विश्व कपमा नेपाल ? नपुगेकै राम्रो

world-cup-football

विश्वकप फूटबल खेलमा नेपाल पुग्ला ? पुगेपनि कति वर्षपछि पुग्ला ? नेपाल् विश्व कपमा पुगे कस्तो होला ? एशियाका भारत, चिन जस्ता देश त पुग्ने छनकसम्म छैन । पुगेका जापान, कोरिया जस्ता देशको हालत कमजोर छ । पहिलो दोस्रो खेलबाटै मनग्गे गोल खाएर बाहिरिन्छन् । धेरै नेपालीहरु नेपाल विश्वकपमा नपुगेकामा दुखि हुन्छन् । रहर गर्छन्, कहिले पुग्ला भनेर । तर विश्व कपमा नेपाल अहिलेकै स्थितिमा नपुगेकै राम्रो । यहि मानसिकतामा नेपाल विश्व कपमा पुग्यो भने क्षती नै क्षती ब्यहोर्नुपर्ने छ । कसरि ? त्यसका केहि कारण छन् । 

किन रोयो यो जंगली हात्ती ?

wild elephants

किन रोयो यो जंगली हात्ती ? जंगलमा मन खुशि चर्न, बस्न, जिउन पाउँदा प्राय सबै जनावर बढि खुशि र स्वस्थ हुन्छन् । तर यि दुई (ठूलो भाले, सानो पोथी) मध्ये हेर्नुस् त भाले रोएको छ । केहि समय पछि यो पोथी अन्तै गई भालेलाई छोडेर । यहि पोथीसित देखिएको यो भाले सौराहा नजिकको जंगलमा केहि समयपछि एक्लै देखिन थाल्यो । उ जाँदै छे भन्ने जानेर बिछोडमा पो रुँदै थियो कि ? एक्लै हुन्छु भनेर पो रोयो कि ? अर्कि खोज्न हम्मे पर्ने भो भनेर रोयो कि ? माया दिई, अनि हिँडी, निस्ठुरी छेउ तिमी भन्दै वा एक्लै पार्दै छेउ भनेर रोयो कि ? कि यतै कतै पहिले आफ्नो परिवारको कुनै सदस्य वा बथानको कुनै साथी मरेको, गाडेको ठाउँमा आइपुगेकाले पो त्यहि सम्झेर, बेदनाले रोएको होला कि ?

दुःखको दस्तावेज

जनकराज सापकोटा

dukheko-europe-dadi-sapkotaनेपालीको दुःखको सीमा कहाँदेखि कहाँसम्म फैलिएको छ? यो प्रश्नको उत्तर सजिलो छैन। विगतमा मलायादेखि फकल्यान्डसम्म पोखिएको नेपालीको दुःखको स्वरूप, शैली र भूगोल फेरिएको छ। फ्रान्सको राजधानी पेरसिमा बस्ने ददि सापकोटाले सुखको खोजीमा युरोप पुगेका नेपालीको कहरको कथा उधिनेका छन्, दुखेको युरोपमा। २१ पुरुष र सात महिला पात्रले युरोप छिर्न, टिक्न र पैसा कमाउन गरेको संघर्षको कथालाई प्रथम पुरुष शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ।

नेपालबाट युरोप छिर्न हिँडेका नेपाली भारत हुँदै मादागास्कर, सेनेगल, घाना, स्लोभाकिया, युक्रेन, चेक रपिब्लिक, चेचेन्यालगायतका मुलुकमा सञ्जाल फिँजाएर बसेका अनेक दलालको चंगुलमा पर्दै र उम्किँदै कसरी युरोप छिर्छन् र त्यहाँको भुक्तमानी भोग्न तयार हुन्छन्? त्यसको स्पष्ट चित्र पुस्तकमा छ। उनले छनोट गरेका प्रतिनिधिपात्रहरूमा नेपालमा ऋणको चंगुलमा परेकाहरू, आफ्नो व्यापार र व्यवसायबाट सन्तुष्ट नभएकाहरू र युरोप छिर्न सके पैसा सोहर्न सकिन्थ्यो भनेर सपना देख्नेहरू छन्। तिनले विभिन्न सामाजिक धरातल, हैसियत, समुदाय र वर्गको प्रतिनिधित्व गर्छन्। तर, सबैको साझा सपना भनेको मनग्य पैसा कमाउने र सन्तानलाई सुख दिने नै छ। हजार हन्डर खाएर अस्ट्रिया, जर्मनी, डेनमार्क, नेदरल्यान्ड्स, पोर्चुगल, फ्रान्स, बेलायत, बेल्जियम, स्पेन, स्वीट् जरल्यान्ड र हंगेरीमा पुगेका २८ प्रतिनिधि नेपालीको दुःखको कथा नै यो पुस्तक हो।

उपन्यास अंश : भाँचिएको लौरो (भाग २२)

रमेश गौतम पाल्पाली

ramesh-gautam-palpali-110765980श्रवण क्लिनिकबाट आउँदा लिना र कुलीन सुतिसकेका थिए । लुगा फेरेर ऊ भान्सामा गयो । मायाँले खाना ठीक पारेकी थिई । खाँदैतस उसले सोध्योः

“खाना सबैले खाइसकेको हो ?”

“दाइले खानुभएन अरूले खाएको हो ।”

“नखानेलाई के गर्ने त ? कोचाइदिन  भएन केरे ?” भन्दै श्रवण खाना खाएर कोठामा गयो । मायाँ पनि बत्ति निभाएर सुती । बिरुलाई । श्रवणको अलिकति आशा थियो तर अहिलेको कुरा सुन्दा श्रवण पनि उसित अघाइसकेको छ भन्ने बुझ्यो उसले । अब यस संसारमा मेरो कोही रहेन छ जस्तो लाग्यो र ऊ घोप्टो परेर धेरै बेर रोयो ।

बिरुको टेक्ने र समाउने हाँगो भनेका यिनै छोरा र बुहारी थिए । यिनीहरूकै व्यवहार यस्तो भएपछि अब के बाँकी रह्यो र ?

स्यावास नारायणकाजी स्यावास !!

narayankaji-micro-bus

नारायणकाजी श्रेष्ठले कम्तिमा एक जना माइक्रोबस चालकलाई सामान्य कारावाही गराएर धेरैलाई पाठ सिकाइदिए । सार्वजनिक यातायातमा चढेका उनले धेरैबेर गाडी रोक्दा ‘अलि छिटो जाउँ’ भन्दा दुर्वाच्य बोलेपछि प्रहरी कार्यालयमा पुर्या्ए । दुर्वाच्य बोल्ने सहचालकलाई एक रात थुनाए । तर सार्वजनिक मुद्दा नलगाउन आग्रह गरेर छोडे । उनको यो प्रयासलाइ स्यावासी दिनु पर्छ । किनभने यो एक जना माईक्रोका सहचालकसित मात्रै संवन्धित छैन । यसको प्रबहव फराकिलो छ । यसरि सार्वजनिक सवारी साधनमा चढ्ने धेरै यात्रुमाथि यातायातकर्मीले दुर्वाच्य बोल्ने, हेप्ने र थर्काउने, अपमान गर्ने गर्छन् । तिनलाई त्यसो गर्ने छुट कानुन र नैतिकता दुबैले दिन्न ।