सोमबार, माघ २३, २०७९

मौरीको आयु ५० प्रतिशतले घट्दै

नेपालप्लस संवाददाता / काठमाडौं२०७९ मंसिर १८ गते २:३६

५० वर्षअघिको तुलनामा आज मौरीको आयु ५० प्रतिशत कम भएको छ । अध्ययनका अनुसार सन् १९७० को दशकमा ३४.३ दिन रहेको मौरीको आयु घटेर आज १७.७ दिन पुगेको छ ।

५० वर्षअघिको तुलनामा आज मौरीको आयु ५० प्रतिशत कम छ । युनिभर्सिटी अफ मेरील्याण्डका कीटवैज्ञानीकहरूले गरेको नयाँ अध्ययनले मौरीको आयु सन् १९७० को दशकको तुलनामा ५० प्रतिशतले घटेको देखाएको छ ।

उपनिवेश बनाएर वा समुहमा बस्ने मौरीहरू सानै उमेरमा स्वाभाविक रूपमा मर्ने भएकाले मौरीपालन व्यवसायलाई साना साना अलग अलग समुहमा परिवर्तन गर्न लागिएको हो । मौरीको आयुमा यो कमी पछिल्लो दशकमा बढी देखिन्छ । यसको मतलब माहुरीको आयु बढाउनको लागि उपनिवेशहरूको तरिका परिवर्तन गर्नुपर्छ।

यो बुझ्न, अनुसन्धानकर्ताहरूले वातावरणीय तनाव, रोगहरू, परजीवीहरू, कीटनाशकहरूको जोखिम र पोषणलाई हेरेका थिए । यो सम्भावित रूपमा देखाउने पहिलो अध्ययन हो कि वातावरणीय तनावले मौरीको जीवनकालमा गिरावट निम्त्याउँछ । यसले परम्परागत माहुरीपालन उद्योगमा देखिने ठूला प्रवृतिहरूलाई प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने सुझाव दिन्छ।

“यदि हामीले केहि अनुवंशिक कारकहरूलाई अलग गर्न सक्यौं भने हामी प्रजनन मार्फत मौरीहरूलाई लामो समयसम्म बाँच्ने बनाउन सक्छौं,” अध्ययनका प्रमुख लेखक एन्थोनी नियरम्यान, कीटविज्ञान विभागको अनुसन्धानकर्मी विद्यार्थीले भने।

“प्रयोगशालामा वयस्क माहुरी पाल्ने विषयमा कीटविज्ञानका सहयोगी प्राध्यापक डेनिस भ्यान एङ्गेलस्डर्पसँग अध्ययन गर्दा मैले पहिलो पटक मौरीको आयु घटेको देखेको थिएँ” नियरम्यानले बताए।

पहिलेका अध्ययनहरूको नक्कल गर्दै, अन्वेषकहरूले मौरीका प्यूपाहरू मोमको कोशिकाहरूबाट बाहिर निस्किएपछि २४ घण्टाभन्दा कम उमेरमा मौरीका प्यूपाहरू सङ्कलन गरे जसमा उनीहरू हुर्केका थिए । सङ्कलन गरिएका मौरीहरू इन्क्युबेटरमा हुर्कन थाले र वयस्क भएपछि विशेष कहलका पिंजडाहरूमा राखियो। नेरम्यानले प्राकृतिक अवस्थालाई राम्रोसँग नक्कल गर्न सादा पानीमा पिँजडा राखे । माहुरीमा चिनीको पानीको आहारलाई प्रतिस्थापन गर्ने प्रभावको मूल्याङ्कन गरिरहेका थिए । उनले आहारको ख्याल नगरी १९७० मा समान तरिकाले प्रयोग गर्दा पिंजरामा माहुरीको तुलनामा औसत आयु आधा भएको याद गरे ।

सन् १९७० को दशकमा ३४.३ दिनको मौरीको आयु घटेर आज १७.७ दिनमा झरेको छ । यसमा विगत ५० वर्षमा प्रकाशित प्रयोगशाला अध्ययनको गहिरो समिक्षा गरिएको उनले बताए । नेयरम्यानले भने “जब मैले समयसँग जीवनकाल प्रयोग गरें, मैले महसुस गरें, समयले वास्तवमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। प्रयोगशालामा मौरी पालनको लागि मानकीकृत प्रोटोकलहरू २००० सम्म वास्तवमा औपचारिक रूपमा थिएनन्, त्यसैले तपाईले सोच्नुहुनेछ कि आयु लामो वा अपरिवर्तित हुनेछ । किनभने हामी यसमा राम्रो हुँदैछौं, यसको सट्टा, हामीले मृत्युदर दोब्बर देख्यौं।”

यद्यपि प्रयोगशाला वातावरण एक उपनिवेश भन्दा धेरै फरक छ, प्रयोगशालामा राखिएका मौरीहरूको ऐतिहासिक अभिलेखहरूले उपनिवेशमा बस्ने माहुरीहरूको लागि समान जीवनको सुझाव दिन्छ।

त्यहाँ विभिन्न कारणहरू छन् जसले वातावरणमा आयु घटाउँछ भन्नेमा वैज्ञानिकहरू सामान्यतया सहमत हुन्छन् । वास्तविक संसारमा, छोटो समयसम्म चराउने र कम मह उत्पादन माहुरीको आयुसँग सम्बन्धित हुन्छ भन्ने अघिल्लो अध्ययनहरूले पनि देखाएको थियो । उपनिवेश परिवर्तनको दरहरूमा ती कारकहरूलाई लिङ्क गर्ने यो पहिलो अध्ययन हो।

जब टोलीले मौरीपालन गर्दा मौरीको आयुमा ५० प्रतिशत कमीको प्रभावलाई मोडेल गरे जहाँ हराउँदै गएका उपनिवेशहरू वार्षिक रूपमा प्रतिस्थापन गरिन्छ, परिणामस्वरूप घाटा दर लगभग ३३ प्रतिशत थियो । यो विगत १४ वर्षमा मौरीपालकहरूले रिपोर्ट गरेको औसतको ३० देखि ४० प्रतिशतको वार्षिक घाटा दरको बराबर हो।

तिनीहरूको प्रयोगशालामा राखिएका मौरीहरूले तिनीहरूको लार्भाको चरणमा केही प्रकारको निम्न-स्तरको संक्रामक प्रदूषण वा कीटनाशक एक्सपोजर अनुभव गर्न सक्छन् भन्ने नेयरमेन र बहनएन्जलस्ड्रपले टिप्पणी गरे । जस्तै- तिनीहरू घारमा बसिरहेका हुन्छन् र कामदार माहुरीहरूले तिनीहरूलाई खुवाउँछन् । तर माहुरीहरूले ती खतराहरूको स्पष्ट संकेतहरू देखाउँदैनन् जुन अन्य कीराहरू, जस्तै फलफूलहरू, लामो आयुको लागि आनुवंशिक प्रवृत्ति देखाइएको छ। यो अध्ययन साइन्टिफिक रिपोर्ट्स जर्नलमा प्रकाशित भएको छ ।

तपाइँको प्रतिक्रिया

फेसबुक